Translate
HomeNieuwsDeze maand in 10 van 010 staat centraal: de snoek

Deze maand in 10 van 010 staat centraal: de snoek

Rotterdam
Groen en Water
De snoek
31 januari 2022
31 januari 2022

Januari is de maand van de snoek in de 10 van 010. In deze campagne staan zeven dieren en drie planten symbool voor de biodiversiteit in Rotterdam, en iedere maand staat er een soort centraal. Waarom zijn snoeken zo belangrijk voor de biodiversiteit in onze stad? En wat kunnen wij als Rotterdammers doen om ze te helpen? Ecoloog Ernst Raaphorst van Hoogheemraadschap van Delfland vertelt erover.

De snoek is met zijn lengte van maximaal 1,40 meter niet zomaar een visje. Het is een toppredator, een snelle jager die het best vanuit onderwaterbossages zijn prooien bejaagt. Kenmerkend is zijn lange, torpedo-achtige lichaam met kleine vinnen en de vooruitstekende onderkaak, vol tanden. In Rotterdam en omstreken komt hij voor in plassen, vijvers, sloten en zelfs… in ondergelopen weilanden!

Hoe dat kan, weet Ernst Raaphorst, ecoloog van Hoogheemraadschap Delfland, ook wel bekend als ‘de Freek Vonk van de onderwaterwereld’. Naast het gewone ecologenwerk bij Delfland – een van de drie waterschappen waaronder Rotterdam valt – presenteert hij namelijk ook zijn eigen programma over alles wat met water en waterbeheer te maken heeft: Ernst’s Onderwater Wereld. We spraken met hem over snoekpaaiplaatsen, over waterkwaliteit en over waarom de snoek nu zo belangrijk is voor de biodiversiteit in onze stad.

Ernst Raaphorst, ecoloog
 
Graslandjes

De snoek staat niet voor niets in januari centraal: dit is de maand waarin de snoeken aan paaien beginnen te denken. Is dat niet een beetje vroeg? Vooral slim, vertelt Raaphorst. “De snoek legt graag eitjes in ondiep water, tussen de plantjes, bijvoorbeeld in ondergelopen graslandjes. De jonge snoekjes kunnen zich dan direct na geboorte vol eten met watervlooitjes en ander klein watergedierte. Tegen de tijd dat de voortplanting van de rest begint, zijn de snoekjes al zo groot dat ze op de babyvissen van de anderen kunnen jagen.”

Vernuftig dus. Het ondiepe water biedt behalve voedsel nog een ander belangrijk voordeel voor de kleine snoekjes: beschutting. Zelfs het kleurpatroon van de snoek past zich hierop aan. Als ze jong zijn hebben ze strepen, waardoor ze zich goed kunnen verstoppen tussen de plantjes. Volwassen snoeken zijn niet meer zo afhankelijk van die beschutting, die krijgen stippen, die lijken op het lichtpatroon dat van bovenaf te zien is in het water. Dat biedt de snoek ook in open water weer bescherming.


Camouflagejasje

De weinige natuurlijke vijanden van een volwassen snoek komen namelijk vooral van boven: grote, visetende vogels, zoals de reiger. “Het camouflagejasje van de snoek is echt uniek in de onderwaterwereld,“ zegt Raaphorst. “Snoeken jagen ook gerust op jonge eendjes of trekken een rat naar beneden. Als torpedo’s schieten ze uit het riet. Onder water zijn ze heer en meester.”

De snoek staat aan de top van voedselpiramide in het water. En juist daarom is de snoek zo belangrijk voor de biodiversiteit: “Door zo’n grote jager blijven ook andere, kleinere soorten in balans. Hij zorgt ervoor dat geen soort de overhand krijgt, wat zorgt voor een grotere variatie aan soorten. Waar de snoek is, is schoon water met voldoende zuurstof en een gezond ecosysteem.”


Snoekpaaiplaats

Helder, plantrijk water is voor de snoek essentieel. “Ook omdat het zichtjagers zijn. De snoek is een van de weinige vissen waar de ogen van voren zitten.” Daarnaast heeft de snoek de correcte omstandigheden nodig om voort te planten in ondieper water. “Omdat in Zuid-Holland – en overal in Nederland – de waterpeilen zo strak geregeld worden, zijn er niet meer zo veel grasveldjes die ’s winters onderlopen. Of ze kunnen er niet komen vanuit sloten en plassen. Daarom ontwikkelen wij – en andere collega-Hoogheemraadschappen – snoekpaaiplaatsen. Bijvoorbeeld langs het Oranjekanaal in Hoek van Holland. Bij de Bergse Plassen is er ook één.”

Voor zo’n snoekpaaiplaats – een door mensen onder water gezet graslandje – worden de eerste jaren volwassen snoeken gevangen en losgelaten, zodat ze de plek leren kennen en vervolgens gaan paaien. De jonkies die er geboren worden zullen naar dezelfde plek terugkeren, zodra zijzelf klaar zijn om voort te planten.

“Een groot voordeel van paaien in gras is dat de eitjes direct aan het gras kunnen worden vastgezet. In ander ondiep water is midden in de winter nog weinig plantgroei aanwezig,” vertelt Raaphorst. “Omdat snoeken dus altijd terugkeren naar de plek waar ze geboren zijn om te paaien, is de bereikbaarheid tussen ondiep en diep water heel belangrijk. Ook dat is een onderdeel van het waterbeheer door de waterschappen. Daarom is de paaiplaats voorzien van een vistrap richting de rest van het water. Dat werkt als een tierelier.” *


Ontstenen

Bijna alle planten en dieren zijn afhankelijk van water. Ook bijvoorbeeld een bij heeft water nodig. Water is daarom essentieel voor goed functionerend ecosysteem. Als Rotterdammers kunnen we zelf veel doen om de snoek en andere soorten te beschermen en te zorgen voor schoon, gezond en genoeg water. Raaphorst geeft een aantal tips.

Allereerst helpt het om tuinen te ‘ontstenen’. Vooral in oude woonwijken kan het water bij veel regen niet snel weg, riolen raken overbelast en storten over in sloten en singels, met vervuiling van het water tot gevolg. Door steen te vervangen door groen in tuinen kan regenwater beter afgevoerd worden. Een regenton is ook een goede optie. Wilt u nog een stapje verder gaan, tipt Raaphorst een infiltratiekrat, die u kunt ingraven onder uw tuin. “Daarin kan je zo een kuub water kwijt.”

Met een balkonnetje is dat niet haalbaar. Maar ook daar komt water opvangen en toevoegen de natuur en biodiversiteit altijd ten goede.


Geen schoonmaakdoekjes

Wat kunt u nog meer doen? “Het zit vaak in kleine dingen. Kijk uit wat u door de wc spoelt. Mensen gooien er bijvoorbeeld van die schoonmaakdoekjes, vochtig toiletpapier of frituurvet in. Daardoor raken oudere riolen verstopt en komt het vervuilde water in schone sloten terecht. Ook medicijnen hebben veel impact op het onderwaterleven. Gooi geen dingen in het toilet die daar niet horen.”

Voor mensen die aan het water wonen, is het goed om te kijken naar de oevers en oeverbescherming. Een natuurvriendelijke oever is een geleidelijke overgang van land naar water, met begroeiing, waar dieren makkelijk in en uit kunnen. Gebruik bijvoorbeeld bossen wilgentenen – in plaats van planken – als oeverbescherming. Dat komt de diversiteit van het waterleven ten goede.


Exoten

En tot slot, de laatste tip: laat geen aquariumdieren los en houd geen exoten in uw vijver. Dit zijn soorten die niet van nature in Nederland voorkomen. Raaphorst: “Kijk naar de Amerikaanse rivierkreeft, dat is een enorm probleem. Exoten die terechtkomen in de natuur kunnen de inheemse, lokale soorten verdringen. Als ze geen natuurlijke vijanden hebben, dan worden het plagen. Het kost enorm veel geld en moeite om zo’n proces weer tegen te gaan.”

Mocht u toch exotische soorten willen laten rondzwemmen, zorg dan dat ze niet ontsnappen! En meld ze ook vooral als u ze ziet. Dat kan via de app SnApp de Exoot, waar u foto’s kunt uploaden. “Voor waterbeheerders levert dit belangrijke info op waar zich (te veel) exoten bevinden. En het is ook leuk om er zo zelf meer over te leren.”


Meer informatie

Lees hier meer over  de 10 van 010 en Ernst’s Onderwater Wereld.

De snoek

“Het Programma Rivieroevers van de gemeente Rotterdam zet zich in om de onderwaternatuur en rivieroevers in Rotterdam te verbeteren”, vertelt programmamanager Laurence Peels. Samen met de waterschappen, Rijkswaterstaat en omliggende gemeentes gebeurt dit met verschillende programma’s. Zoals de getijdenoever Nassauhaven, de Groene Poort in Rozenburg, de vispassage bij de Leuvekolk en het Eiland van Brienenoord.

“Dat laatste heeft 1,7 kilometer aan natuurvriendelijke oevers gekregen. De stenige oevers werden afgegraven, en daarvoor in de plaats kwamen langzaam aflopende taluds (hellingen). Die worden twee keer per dag overstroomd door de rivier. Daardoor hebben eb en vloed en zoet- en zoutwater een natuurlijke invloed op de oever. En ontstaat de getijdennatuur die hoort bij de Rotterdamse delta. Want onze delta is door de open verbinding met de zee uniek. Trekvissen hebben haar nodig om naar de zee te trekken en ook terug de rivier op te gaan. Het eiland is een rustplek voor vissen om zich aan te passen aan zoet- of zoutwater.”

Niet alleen de nieuwe natuurvriendelijke oevers en de verondiepte wateren bij de strekdammen trekken bijzondere planten, vissen en vogels, legt Peels uit. “Ook de nieuwe inrichting van het eiland draagt daaraan bij. Zo zijn er vele bomen gekapt, maar ook nieuwe geplant. Hiermee is de vleermuizenroute behouden en hersteld, en is ook de biodiversiteit vergroot met nieuwe bomen, struiken en een fruitboomgaard.”

Deel dit bericht

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Ga direct naar:
Skip to content